Gemeenteraadsverkiezingen: hoe data je lobby versterken
Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. In aanloop naar de verkiezingen is het belangrijk om cultuur op de agenda te zetten, zo kan het een volwaardige plek in lokaal beleid krijgen. Data kunnen je daarbij helpen en bieden de onderbouwing die je nodig hebt om je verhaal goed over te brengen. In dit artikel gaan we dieper in op een aantal gegevens – te vinden in Cultureel Zuid-Holland in kaart – die je meteen kan inzetten om je lobby te versterken.
Stap 1. Maak de bevolkingsgroei van jouw gemeente zichtbaar
De komende jaren worden er in Zuid-Holland meer dan 100.000 extra woningen gebouwd. Deze verstedelijkingsopgave brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee voor de culturele infrastructuur van gemeenten. Bij 90% van de Zuid-Hollandse gemeenten is de voorspelling dat het aantal inwoners zal groeien. Dit is een grote opgave, niet alleen in het creëren van voldoende woningen, maar ook voor de maatschappelijke voorzieningen in een gemeente. Benadruk daarom in jouw lobby het belang van een sterke culturele infrastructuur voor (nieuwe) inwoners van de gemeente en het (minimaal) op peil houden van de culturele voorzieningen.
Breng binnen jouw gemeente onder de aandacht wat de verwachte groei (of krimp) is in het aantal inwoners tot en met 2025. Gebruik hiervoor de indicator Bevolkingsgroei. De prognose die ons dashboard toont, is gebaseerd op gegevens van het CBS. Het CBS maakt de prognoses op basis van analyses van demografische ontwikkelingen zoals geboorte, sterfte en migratie. De prognoses beschrijven de meest waarschijnlijke ontwikkeling van de Nederlandse bevolking, zowel in omvang als in samenstelling. Het gaat hierbij om personen die daadwerkelijk in de gemeentelijke bevolkingsregisters zijn opgenomen.¹
5 gemeenten met bevolkingskrimp
In Zuid-Holland zijn er slechts 5 gemeenten waarin een krimp van het aantal inwoners is voorspeld. Ben jij werkzaam in 1 van die gemeenten? Zet dan in op het behoud van de culturele voorzieningen die er zijn, om verschraling van het aanbod te voorkomen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat cultuur bijdraagt aan de aantrekkingskracht en vitaliteit van de economie van een gemeente.²
Stap 2. Breng in kaart wie er in jouw gemeente woont
Naast het inzichtelijk maken van de bevolkingsgroei in jouw gemeente, is het ook belangrijk te weten wie er nu woont, en wie er in de toekomst komt wonen. Deze informatie helpt je bij het inzichtelijk maken van de wensen en behoeften van de (potentiële) inwoners en ondersteunt je bij het vertellen van je verhaal.
In Cultureel Zuid-Holland in kaart vind je verschillende methoden om inwoners onder te verdelen in categorieën. Deze modellen bieden handvatten bij het in kaart brengen van de behoeften van je (toekomstige) inwoners en het bepalen van richting bij het op peil houden en versterken van de culturele infrastructuur.
- Culturele Doelgroepenmodel (ontwikkeld door Rotterdam Festivals): deelt alle inwoners van jouw gemeente op in 3 groepen: Intensief, Medium en Licht cultuurgebruik. Dit is gebaseerd op onder andere levensfase, sociaal-economische kenmerken, culturele voorkeuren en gedrag. Hiermee krijg je als gemeente ook zicht op behoeften van inwoners die nu nog niet of in mindere mate deelnemen aan cultuur.
- Whizemodel: deelt alle inwoners van jouw gemeente in 11 segmenten en 59 subsegmenten. De doelgroepbeschrijvingen zijn daarmee veel breder en gedetailleerder dan het Culturele Doelgroepenmodel. Dit model geeft bovendien inzicht in bijvoorbeeld de bereidwilligheid om vrijwilligerswerk te doen of voorkeuren voor woningtypes. Ook woningcorporaties maken regelmatig gebruik van dit model.
Voorbeelden
Meerdere gemeenten in Zuid-Holland zetten (segmentatie)data al in bij de ontwikkeling van cultuurbeleid. Voorbeelden zijn Dordrecht (Cultuurnota Dordrecht 2030) en Leidschendam-Voorburg (Een rijk cultureel leven voor iedereen). Kunstgebouw kan daarbij helpen. Meer weten? Mail naar: inkaart@kunstgebouw.nl.
Stap 3. Krijg zicht op de culturele infrastructuur in jouw gemeente
In Zuid-Holland heeft een rijke culturele infrastructuur. Zoom je in, dan zie je dat een groot deel van deze infrastructuur zich bevindt in de grote steden als Rotterdam en Den Haag. In Cultureel Zuid-Holland in kaart maken we per gemeente inzichtelijk hoe de culturele infrastructuur eruitziet (bijvoorbeeld het aantal bibliotheken, musea en podiumkunsten).
Je kunt deze data gebruiken om te controleren of het voorzieningenniveau in jouw gemeente passend is bij de omvang van de bevolking. Een veelgebruikte methode hiervoor is het Ringenmodel. Dit is een instrument om na te denken over welke voorzieningen gewenst zijn in een gemeente op basis van het aantal inwoners. Ook kan je het voorzieningenniveau afzetten tegen het voorzieningenniveau van andere (vergelijkbare) gemeenten in de provincie.
Tip! Wil je jouw gemeente benchmarken met een andere gemeente? Kies dan een gemeente die vergelijkbaar is met jouw gemeente, bijvoorbeeld qua inwoneraantal en/of de aanwezige Culturele Doelgroepen.
Stap 4. Breng de lokale verschillen in bereikbaarheid van voorzieningen in kaart
Naast de aanwezigheid van culturele voorzieningen is het ook belangrijk om te kijken naar de bereikbaarheid ervan voor de inwoners van verschillende wijken en buurten. Met de indicator Bereikbaarheid voorzieningen krijg je inzicht in de reisafstand die inwoners in hun wijk of buurt moeten afleggen naar de dichtstbijzijnde bibliotheken, bioscopen, musea en podiumkunsten.
Met deze data kan je zien in welke wijken en buurten de bereikbaarheid boven- of ondergemiddeld is, en waar voorzieningen het meest nodig zijn. Als je deze informatie combineert met de kennis over de behoeften van de inwoners, kun je ook richting geven aan de gewenste invulling van die voorziening en wat het meest nodig of kansrijk is.
Reisafstand
Om de reisafstand naar culturele voorzieningen inzichtelijk te maken, gebruiken we data van het CBS. Alleen data over bibliotheken, bioscopen, musea en podiumkunsten zijn daar beschikbaar. Het betreft de reisafstand over de weg met de auto. Het CBS neemt ook voorzieningen over de gemeentegrenzen heen mee in de berekening.
Stap 5. Het vervolg
Je werkt bij een culturele organisatie. Met de beschreven data kun je bouwen aan een concreet verhaal over de rol van cultuur en jouw organisatie binnen jouw gemeente. Gebruik je verhaal in gesprekken met politieke partijen, of in de voorbereiding op lokale debatten in jouw gemeente. Wil je weten hoe je zelf een (cultuur)debat organiseert? Check de Toolkit cultuurdebat.
Je bent lid van een politieke partij: Spreek met culturele organisaties over de maatschappelijke opgaven in jouw gemeente. Hoe kan cultuur bijdragen aan de behoeften van huidige en toekomstige inwoners? Wat is er nodig om het niveau van culturele voorzieningen op peil te houden, als jouw gemeente groeit of krimpt. Maak dit verhaal onderdeel van je verkiezingsprogramma en/of coalitieplannen.
Bronnen
1: CBS prognose
2: Atlas Research, Het belang van Kunst en cultuur voor Amersfoort, 2019, p. 47.
